Natura zamiast betonu – nowa strategia miasta

Katowice wchodzą do europejskiej czołówki miast, które wykorzystują przyrodę do walki ze zmianami klimatu. W ramach projektu UPSURGE w przestrzeni publicznej powstały cztery zielone przystanki autobusowe oraz niewielka zielona oaza na Rynku. To nie tylko estetyczne uzupełnienie krajobrazu, lecz przede wszystkim pilotażowe rozwiązania, które poprawiają mikroklimat miasta i komfort życia mieszkańców.

PRZECZYTAJ TAKŻE: Śląskie Interdyscyplinarne Centrum Chemii w Katowicach – nowa era nauki

Projekt UPSURGE i jego założenia

Celem UPSURGE jest wykorzystanie naturalnych procesów, takich jak roślinność, cień i retencja wody, do ograniczania negatywnych skutków ocieplenia klimatu w miastach. Realizację powierzono Zakładowi Zieleni Miejskiej we współpracy z Instytutem Ekologii Terenów Uprzemysłowionych. Wszystkie lokalizacje zostały obsadzone starannie dobraną roślinnością oraz wyposażone w czujniki monitorujące temperaturę, skład powietrza i poziom hałasu.

Europejska współpraca i lokalne konsultacje

Projekt ma zasięg europejski. Oprócz Katowic w UPSURGE biorą udział miasta takie jak Belfast, Breda, Budapeszt i Maribor. Do współpracy zaproszono także instytucje naukowe, firmy i organizacje pozarządowe z 13 krajów. W Katowicach mieszkańcy aktywnie uczestniczyli w projektowaniu. W latach 2022–2023 odbyły się konsultacje społeczne dla każdej lokalizacji: od prezentacji koncepcji, przez dyskusję nad poprawkami, po zatwierdzenie ostatecznego projektu.

Zielone przystanki w miejscach najbardziej nagrzanych

Lokalizacje zielonych przystanków wybrano w obszarach identyfikowanych jako miejskie wyspy ciepła. Zazieleniono przystanki Ochojec Szpital, Katowice Jagiellońska oraz dwa przy ul. Chorzowskiej – Dąb Kościół i Park Śląski Ogród Zoologiczny. Dodatkowo powstał miniskwer na Rynku. W tych miejscach roślinność ma największy wpływ na obniżenie temperatury i poprawę komfortu pieszych oraz pasażerów komunikacji miejskiej.

Rośliny do zadań specjalnych

Dobór gatunków oparto na odporności na suszę, zmiany temperatur i zasolenie, a także zdolności wychwytywania zanieczyszczeń. Dzięki temu rozwiązania są trwałe i wymagają mniejszych nakładów pielęgnacyjnych. Wśród nasadzeń znalazły się grab pospolity, sosna kosodrzewina oraz piwonia ogrodowa. Takie rośliny pozwalają łączyć ekologię z praktycznym zastosowaniem w mieście.

Dane dla miast przyszłości

Każda lokalizacja została wyposażona w system monitoringu środowiskowego. Na przystankach w Ochojcu i przy ul. Jagiellońskiej rejestruje się temperaturę, wilgotność, skład powietrza i hałas. Na Rynku i przy ul. Chorzowskiej działają dodatkowe stacje pogodowe mierzące wiatr, opady, ciśnienie i promieniowanie słoneczne. Zebrane dane posłużą do opracowania modeli poprawy klimatu miejskiego, które mogą być wdrożone w innych europejskich miastach.

Katowice inwestują w zieleń i wiedzę

Projekt UPSURGE kosztował prawie 2 mln zł, z czego 1,5 mln zł pochodziło z dofinansowania unijnego. Dla Katowic to nie tylko inwestycja w zieleń, lecz także w wiedzę. Pilotaż ma pokazać, czy zielone przystanki i miejskie oazy mogą stać się stałym elementem nowoczesnych, odpornych na zmiany klimatu miast.

Podsumowanie

UPSURGE w Katowicach pokazuje, że przyroda może stać się skutecznym narzędziem adaptacji miejskiej do zmian klimatu. Projekt łączy nowoczesną ekologię, konsultacje społeczne i monitoring danych, stanowiąc wzór dla innych europejskich miast, które chcą poprawić komfort życia i jakość środowiska.